info@kreaturk.com

Özgünlük

Özgünlük

Özgünlük Nedir?

Özgünlüğün hem ıraksak düşünme becerilerinin hem de yaratıcı düşünme becerilerinin en önemlisi olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Bunun en temel sebebi, ortaya konan bir ürünün yaratıcı olarak kabul edilebilmesi için özgün bir yanının bulunması gerekliliğidir. Başka bir deyişle özgünlük becerisi, yaratıcılığın ortaya çıkması için bir önşarttır. Özgünlük, gerektiği durumlara sıradışı, farklı veya yeni fikirler üretebilme becerisidir.

Özgünlük bağlamındaki kritik bir nokta, üretilmiş olan tüm fikirlerin eşit derecede önemli olmadığıdır. Üretilen bir fikir, diğer bir fikre kıyasla farklı, özgün, sıradışı veya yeni olması açısından üstün olarak kabul edilebilir. Örneğin, “Diş fırçasını, asıl kullanım amacı dışında başka hangi amaçlar için kullanabilirsin?” sorusuna bir çocuk tarafından verilen cevapların “kaş taramak, resim yapmak, kaşımak ve lavabo temizlemek” olduğunu düşünelim. Bu fikirlerin ilk ikisinin, aynı soruyu cevaplayan diğer çocuklar tarafından da üretilmiş olduğunu ama son ikisinin sadece bu çocuk tarafından üretildiğini varsayalım. Burada özgünlük becerisini 2 sayısıyla ifade edebilir ve bu fikirleri üreten çocuğun özgünlük becerisinin 2 birimlik bir beceri olduğunu söyleyebiliriz.

Özgünlük Neden Önemlidir?

Özgünlüğün önemi iki başlık halinde vurgulanabilir. İlk vurgulamamız gereken nokta, özgünük becerisi ve yaratıcı düşünme becerisi arasındaki korelasyonel ilişkidir. Yapılan birçok araştırma, özgünlük becerisi yüksek olan bireylerin ortaya koymuş oldukları yaratıcılık performansının da yüksek olduğunu bulmuştur. İkinci noktaysa fikir üretme sürecinde, özgün bakış açısına sahip olup bu bakış açısını kullanarak fikir üretmeyle ilişkilidir. Akıcılıktan bahsederken niceliğin niteliği getireceğinden söz etmiştik. Ancak nicelik arttıkça özgün fikirlerin de artması için sürecin özgün fikirler üretme amacıyla devam ettirilmesi gerekir. Aynı sayıda fikir üreten iki çocuk düşünelim. Bu iki çocuktan biri, sadece sıradan fikirleri üretmeye odaklansın; diğer çocuksa özgün fikirler üretme amacıyla süreci devam ettirsin. Birinci çocuğun ürettiği fikirlerin çok azı özgün olacaktır. Buna karşın ikinci çocuk toplamda aynı sayıda fikir üretse de ürettiği fikirlerin birçoğu özgün fikirler olacaktır.

Özgünlük Nasıl Değerlendirilir?

Özgünlük bağlamında, bir fikir diğer bir fikre sahip olduğu özgünlük, yenilik veya sıradışılık açısından üstünlük sağlar. Bu sebeple çocuklarla yapılan etkinliklerin ardından özgünlük becerisini değerlendirirken hangi fikirlerin özgün olduğu ve hangi fikirlerin özgün olmadığı belirlenmelidir. Ancak burada hemen şunu da belirtelim ki akıcı olmayan fikirlerin elendiği bir değerlendirme yöntemi kullanılmışsa akıcı olmadığı düşünülen fikirlerin, sonraki aşamada özgünlük değerlendirmesine dahil edilmesi beklenmez. Böyle bir senaryoda, özgünlük değerlendirmesi, sadece akıcı olduğu düşünülen fikirler için yapılmalıdır.

Özgünlük becerisini değerlendiren kişi, üç temel yöntemden birini kullanarak bir liste hazırlar ve özgünlük becerisini puanlar. Burada hazırlanan liste, 0-özgünlük listesidir ve özgün olmayan fikirlerin hangileri olduğunu belirtir. Birinci yöntemde, değerlendirici, etkinliğe başlamadan önce, sorduğu sorulara verilebilecek olan cevaplardan hangilerinin özgün olmadığını kendi tecrübesine dayanarak belirler ve listesini hazırlar. Ancak bu yöntemle hazırlanan listenin subjektif bir liste olacağı unutulmamalıdır. İkinci yöntemde, değerlendirici, etkinliği çocuklara verir ve onlardan gelen cevapları hızlı bir şekilde gözden geçirerek çok sık tekrarlanan cevaplardan bir 0-özgünlük listesi hazırlar. Son yöntemde ise, değerlendirici, etkinliği çocuklara verir ve gelen tüm cevapları listeleyerek her bir cevabın kaç çocuk tarafından verildiğini hesaplar. Ardından belirli bir oranın üstündeki çocuk tarafından verilen cevapları 0-özgünlük listesine koyar ve puanlamaya geçer. Örneğin, 20 kişilik bir sınıfta %30’luk bir kriter uygulayacak olursak 6 veya daha fazla öğrenci tarafında verilen cevaplar 0-özgünlük listesine girer ve dolayısıyla özgün olmaz. Ancak 5 veya daha az sayıdaki öğrenci tarafından verilen cevaplar 0-özgünlük listesine girmeyeceği için özgünlük için puan alır. Değerlendirici, daha düşük bir oran da tercih edebilir.

Puanlamayla alakalı diğer bir kritik nokta, farklı farklı özgünlük seviyeleri oluşturulup seviyelere göre özgünlük puanı verilip verilemeyeceğidir. Bu tarz bir puanlama, bir değerlendirme yöntemi olarak kullanılabilir. Ancak bu uygulama, zaman alıcı bir uygulama olacaktır. Bu sebeple özgünlük için tek bir kriterin belirlendiği ve bu kriteri sağlayan tüm fikirlerin eşit derecede önemli olduğu bir puanlama yapılması (yukarıda açıklandığı gibi) zamanı daha etkili kullanmaya imkan verir. Zaten çoğu kişi tarafından yapılan uygulama da 0-özgünlük listesindeki fikirlere 0 puan ve listede olmayan her bir özgün fikre 1 puan vermek şeklindedir.

Özgünlük Nasıl Geliştirilir?

Özgünlük becerisini geliştirmek için dikkate alınması gereken iki temel nokta vardır. Birincisi, özgünlüğü geliştirici etkinliklerin yönergelerinde, farklı, sıradışı ve yeni fikir üretmeye önemle vurgu yapılmasıdır. Çünkü bireyin özgünlük becerisini geliştirebilmesi için özgün fikirler üretme amacıyla süreci devam ettirmesi gerekir. İkinci önemli noktaysa verilen yönergelerde, sadece mantıklı ve makul fikirlerin üretilmesinin vurgulanmaması gerektiğidir. Çünkü üretilmiş saçma bir fikir beynimizdeki farklı kavramların aktifleşmesini sağlayacak ve farklı, sıradışı ve yeni fikirlerin üretilmesine imkan sağlayacaktır. Çocuklara verilen herhangi bir açık uçlu soru veya problem durum özgünlük becerisini geliştirebilir. “Diğer arkadaşlarının düşünemediği kadar farklı fikirler üret veya bu problemi çözmek için farklı çözümler bul.” tarzındaki yönergelerle çocuklar farklı, sıradışı, yeni ve özgün fikirler üretmeye yönlendirilmelidir. Tabii ki yönergeye ek olarak çocukların yaptıklarına verilen tepkiler ve geri bildirimler de önemlidir. Çocuklar, herhangi bir etkinlik üzerinde çalışırken verilen tepkilerin ve geri bildirimlerin özgün düşünmeyi desteklemesi önemlidir.

Süreyya Yörük

Bir cevap yazın