info@kreaturk.com

Akıcılık

Akıcılık

Akıcılık nedir?

Akıcılık, ıraksak düşünme becerilerinin en önemlilerinden ve üzerinde en çok araştırma yapılanlarından biridir. Akıcılık, ihtiyaç duyulduğunda mümkün olduğunca fazla sayıda fikir üretebilme becerisidir ve üretilen toplam fikir sayısıyla ilişkilidir. Diğer bir deyişle akıcılık, sorulan açık uçlu bir soruya cevap olarak üretilmiş veya karşılaşılan bir problemi çözüme ulaştırmak için ortaya atılmış fikirlerin sayısını ifade eder.

Akıcılık bağlamındaki kritik bir nokta, üretilmiş olan tüm fikirlerin eşit derecede önemli olduğudur. Bir fikir, diğer bir fikre kıyasla herhangi bir özelliği bakımından üstün değildir. Örneğin, “Boş bir pet şişeyi, asıl kullanım amacı dışında başka hangi amaçlar için kullanabilirsin?” sorusuna verilen cevapların “akvaryum, top oynamak, boru ve bilezik” olduğunu olduğunu düşünelim. Toplamda dört tane fikir üretildiği ve tüm fikirler eşit derecede önemli olduğu için burada akıcılık becerisini, 4 birimlik (puanlık) bir beceri olarak ifade ederiz.

Akıcılık neden önemlidir?

Akıcılığın önemi, üretilmiş olan fikirlerin toplam sayısıyla bu fikirler içerisindeki özgün olan fikirlerin sayısı arasındaki ilişkiden gelir. Bunu, “Nicelik (akıcılık) arttıkça nitelik (özgünlük) de artar.” prensibiyle ifade edebiliriz. Başka bir deyişle üretilen fikirlerin toplam sayısı arttıkça tüm fikirler içerisindeki özgün olan fikirlerin sayısı da artacaktır. Toplamda 10 tane fikir ürettiğimizde var olan özgün fikirlerin sayısı, toplamda 20 tane fikir ürettiğimizde var olan özgün fikir sayısından istatistiksel olarak daha az olacaktır. Yaratıcılık bağlamında önemli noktalardan biri, bizi sonuca ulaştıracak özgün fikirler üretmek olduğu için akıcılığın geliştirilmesi özgünlük becerisinin de gelişmesini destekleyecektir.

Akıcılık nasıl değerlendirilir?

Yukarıda da değindiğimiz gibi akıcılık bağlamında kritik noktalardan biri, üretilmiş olan tüm fikirlerin eşit derecede önemli olduğudur. Fikir üretme aşamasında, bir fikir diğer bir fikre kullanışlılık, özgünlük ve faydalılık gibi farklı özellikleri açısından üstünlük sağlamaz. Bu sebeple çocuklarla yapılan etkinliklerin ardından akıcılık becerisini değerlendirirken tüm fikirlerin eşit derecede önemli olduğu bir değerlendirme yönteminin kullanımı uygun olacaktır. Bu sayede, her etkinlikten sonra yapılan değerlendirmelerle akıcılık becerisinin ilerlemesi nicel olarak görülebilir.

Akıcılık değerlendirilirken saçma veya mantıklı tüm fikirlere mi puan verileceği yoksa sadece makul ve olması muhtemel olan fikirlere mi puan verileceği tartışılan konulardan biridir. Yukarıdaki pet şişe örneğinde şöyle bir cevap olduğunu düşünelim: E-posta göndermek için kullanırım. Acaba bu fikir, akıcılık için puan almalı mıdır? Bazı araştırmacılar, saçma da olsa mantıklı da olsa tüm fikirlerin değerlendirmesi gerektiğini söyler. Diğer bazı araştırmacılarsa gerçekleşmesi herhangi bir şekilde mümkün olmayan fikirlerin (örneğin, pet şişeyi e-posta göndermek için kullanmak) elenip sadece olması mümkün olan fikirlerin dikkate alınması gerektiğini savunur. Buradaki tercihi okuyuculara bırakıyoruz.

Ancak unutulmamalıdır ki puanlamaya ilişkin bu iki görüş, sadece değerlendirme aşamasına yöneliktir. Yani çocuklardan fikir üretilmesi istendiğinde saçma-makul karşılaştırması yapılmamalı ve çocuklar herhangi bir kısıtlamaya maruz bırakılmamalıdır. Çocuklara açık uçlu bir soru sorulmalı veya çözmeleri gereken bir problem verilmeli ve ardından “Bu soruya cevap olabilecek veya bu problemi çözebilecek mümkün olduğunca fazla sayıda fikir üret.” tarzındaki bir yönergeyle çocuklar fazla sayıda fikir üretmeye yönlendirilmelidir.

Akıcılık nasıl geliştirilir?

Akıcılık becerisini geliştirmek için dikkate alınması gereken iki temel nokta vardır. Birincisi, akıcılığı geliştirici etkinliklerin yönergelerinde, fazla sayıda fikir üretmeye vurgu yapılmasıdır. Çünkü öğrencinin akıcılık becerisini geliştirebilmesi için fazla sayıda fikir üretebilme becerisini kazanması gerekir. Fazla fikir üretmeye yapılan vurgu, öğrencinin akıcılık becerisini farkında olarak kullanmasını sağlar. İkinci önemli noktaysa çocuklara verilen yönergelerde, sadece mantıklı ve makul fikirlerin üretilmesinin vurgulanmaması gerektiğidir. Çünkü üretilmiş saçma bir fikir, beynimizdeki farklı kavramların aktifleşmesini sağlayacak ve daha fazla fikrin üretilmesini mümkün kılacaktır. Bu iki noktanın dikkate alındığı herhangi bir açık uçlu soru veya çözüm gerektiren bir problem, akıcılık becerisinin gelişimine katkı sağlayacaktır.

Süreyya Yörük

Bir cevap yazın